سفرنامه ژاک هردوان

کتاب سفرنامه ژاک هردوان از نشر خانه فرهنگ و هنر مان از سفرنامه‌های جذاب و نایابی است که به بهترین شکل به روزهای پایانی حکومت قاجار و برآمدن پهلوی اشاره دارد. نویسندۀ این سفرنامه یک نفر فرانسوی است به نام ژاک هردوان که قریب دو سال (از پائیز 1924 تا تابستان 1926) در ایران اقامت داشته و ناظر وقایع تاریخی بوده است. این نویسنده علاوه بر آنکه در طی فصول مختلف با عبارات زیبا و سبک دلپذیر حوادث و وقایع عرض راه، عادات و رسوم اهالی و مناظر زیبا را شرح می‎دهد چند واقعۀ مهم تاریخی ایران را از قبیل افتتاح مجلس مؤسسان (15 آذر 1304) و تاج‌گذاری اعلی‌حضرت پهلوی شاه سابق (4 اردیبهشت 1305)، همچنین انقلاب و شورش شهریور 1304 که منتهی به تفویض حکومت موقتی به سردار سپه گردید دیده، در علل و جهات آنها از لحاظ سیاسی بحث می‌نماید و به‌طوری‎که از یاداشت‌های او مفهوم می‌گردد به علت مأموریت رسمی که در ایران داشته در محافل سیاسی دُوَل بیگانه و مجالس رسمی حاضر می‌گشته که می‌توان تا اندازه‌اای به اظهارات او ارزش تاریخی داد. نویسنده شرح سفر خود از پاریس تا بیروت و بغداد و ورود به ایران از طریق کرمانشاه و سفر به همدان و اقامت در تهران را به شیوه‌ای روایی بازگو می‌کند. اقامتش در تهران و توصیف تهران قاجاری و مشابهت بخش‌هایی از آن با پاریس، مراسم عاشورا در تهران، عید نوروز در تهران، و اتفاقات جالبی که او در مواجهه با مردم و دستفروشان و حتی نوکر خود داشته، داستان را جالب‌تر کرده است. خصوصاً شرح روز تاج‌گذاری رضاشاه و چگونگی به حکومت نشستن او و مراسم تحلیف در مجلس شورای ملی. کتاب سفرنامه ژاک هردوان یکی از خواندنی‌ترین سفرنامه‌هایی است که علاوه‌ بر ارائۀ اطلاعاتی سیاسی و فرهنگی از منظر یک فرانسوی، روایتی شیرین از روابط اجتماعیِ کوچه و بازارِ اواخر قاجار و اوایل پهلوی را نیز بیان می‌کند.